Istorija slobodnog zidarstva

Braćo moja i prijatelji,

Kada sam priman u redove slobodnog zidarstva godine 2017, bilo je to na tri stotu godišnjicu osnivanja prve poznate lože u Londonu. Danas, 2019 godine želim podeliti par misli o istoriji i svrsi postojanja naše organizacije, što broji milione braće na svih pet kontinenata (česte su rasprave oko osnivanja prvih slobodnozidarskih loža, ali ja ih u ovom tekstu ne mogu iznositi, zbog čega ću se držati 1717. godine kao godine osnivanja prve slobodnozidarske lože).

Masonerija se kao pojava može posmatrati iz različitih uglova.

Istorijski, ona je u poslednjih 200 godina, najčešće bivala avangarda nacionalnooslobodilačkih pokreta širom sveta. Književnici, oficiri, poslovni ljudi XIX i XX veka (ovde bih naveo naše ljude poput Branislava Nušića, Đorđa Vajferta i Živojina Mišića) koriste sastanke masonskih loža kako bi propagirali i organizovali borbu za „oslobođenje još neoslobođene braće“. U ovoj su borbi lože mogle objediniti pojedince koji su na javnoj sceni često bivali suprotstavljeni jedni drugima (konzervativci, liberali, socijalisti, radikali). Prinčevi i revolucionari su mogli sedeti u ložama premda su se kretali različitim stranama ulice koja je mogla biti i barikadama obeležena. Toga nije bilo u sobi pravougaonog oblika odakle je starešina sa istoka pozivao SVU braću na rad. Đuzepe Garibaldi (1807-1882), čuveni italijanski revolucionar, je 40 godina bio član različitih masonskih loža. Viljem Sam (1797-1888 ), Garibaldijev savremenik, pruski princ i kralj, poznat po vrlo konzervativnim stavovima, bio je takođe istaknuti mason. Njegov slavni predak Fridrih II Veliki (1712-1786), primljen je u redove slobodnih zidara 1738, još kao pruski princ.).
U društvenom pogledu slobodno zidarstvo je ipak i u najvećoj meri izraz volje, ambicije i ciljeva građanske klase željne da postepeno preuzme ili podeli vodeću ulogu sa starim elitama kakve su bile plemstvo i sveštenstvo. Loža, kao i u mnogim drugim aspektima i ovde uspeva da ublaži i pomiri mnoge suprotnosti između zemljoposednika i kapitaliste. Nesumnjiva je zasluga masonskog bratstva što mnoge od ovih suprotnosti nisu dovele do eksplozije u društvenom životu, jer je jedna viša mudrost govorila da Edvard, princ od Velsa (1841-1910, budući engleski kralj, primljen u švedsku masoneriju 20. decembra 1868, da bi tek potom stupio u redove britanskog slobodnog zidarstva) i industrijalac Džon Džejkob Astor (1763-1848, stupa u masoneriju godine 1788), mogu biti braća u duhu i duši premda ih krv i prečke na socijalnoj lestvici razdvajaju toliko da na svečanim prijemima stoje u suprotnim uglovima dvorane. Isto tako su engleski oficiri bili spremni da tokom Rata za nezavisnost 1775-1783, bez mnogo oklevanja pružaju pomoć svojim američkim protivnicima, jer uprkos oružanom raskidu veza postojalo je bratstvo koje prevazilazi naciju, klasu i državu.

Vera u Boga je nešto što je zlatnim slovima ispisano na legitimaciji svakog brata slobodnog zidara. To je onaj cement koji vezuje ljude bez obzira na vreme i prostor. Ako to važi za laički svet tim više i još više mora važiti za braću masone. Jer mason uči, od trenutka svog stupanja i bratstvo, da zvezdano nebo nad njim ne sadrži samo okom vidljiva nebeska tela, već se kroz procep tog istog vidljivog pomalja ruka Velikog arhitekte koja aktivno oblikuje nas slobodne da izaberemo dobrovoljno potčinjavanje ili pad u ništavilo. Uzan je i stepenit put ka Velikom božanskom arhitekti ali je nagrada za brata slobodnog zidara ta da će svakim pređenim korakom biti bliže čistoj, neiskvarenoj svetlosti. Onoj istinski životvornoj/životodavnoj svetlosti višega uma.

Ali, pored svih ovih, tako bitnih aspekata masonerije, postoji jedan koji bih ovaj put posebno istakao. U pitanju je red. Radi se o onom principu koji braća masoni, čak i kada su učestvovali u najtežim ratnim i društvenim sukobima, nisu odbacivali i zaboravljali. Nikakvo čudo jer mason mora znati, kako juče tako i danas, da nije dovoljno samo uspeti se do božanskog. Tu suštinu valja zatim preneti i ostalom čovečanstvu.A preneti se može samo ako svaki brat zna i prihvata svoje mesto u neraskidivom lancu od majstora, preko pomoćnika do učenika. Kao što su naši duhovni očevi, stari graditelji hramova, u svoja kamena ostvarenja uspevali da utkaju duh onog bitnog i nematerijalnog tako i mi danas jedino disciplinovano i promišljeno možemo svedočiti o onome što laičke uši ne čuše i laičke oči ne videše. Red koji masonerija donosi ostalom čovečanstvu nije i to želim da naglasim red logora i zatvora već je to most koji se visoko izdiže iznad haosa, brana pred stihijama fizičkog sveta i mraka koji spreman čeka u svakom čoveku. Onog mraka koji moramo krotiti u sebi i drugima kako bi bili i ostali dostojna tvorevina Velikog arhitekte svih svetova.

Brat M.M.